4. Moderne EcoDesign kachels niet schoon en duurzaam

Ook moderne EcoDesign kachels zijn niet schoon, duurzaam of goedkoop maar disproportioneel schadelijk voor de volksgezondheid, de natuur en het klimaat en zijn daarom heel erg duur voor de maatschappij als geheel.

Zie de wetenschappelijke feiten op een rij:

A) Particuliere houtstook is disproportioneel schadelijk

Het draagt slechts voor 4,6% bij aan de woningverwarming maar veroorzaakt 23% van al het uitgestoten PM2,5 en 62,5% van alle benzo(a)pyreen, de indicatorstof voor de zeer schadelijke polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK). Zie figuur 1. Bij het meetellen van het buiten stoken, de vreugdevuren en de door houtstook veroorzaakte woningbranden worden de bijdragen 26,5% PM2,5 en 72,5% benzo(a)pyreen.

Volgens de brandweer1 veroorzaakt houtstook een derde van de woningbranden. Bij de emissieregistratie is uit te rekenen dat dit 4,6% bijdraagt aan alle uitstoot van benzo(a)pyreen.

Bronbijdrage
Figuur 1: Bronbijdrage (in %) benzo(a)pyreen uitstoot in 2023 (RIVM): o.a. houtstook binnen 62,5%, buitenstook 2,2%, BBQ 0,2%, vreugdevuren 3,2%, (1/3 woningbranden consumenten: 4%)

In woonwijken zijn de percentages fijnstof – met benzo(a)pyreen en andere PAK – nog hoger (Scapeler)2; zeeschepen bevinden zich immers op zee, industrie op industrieterreinen en het verkeer ook tussen dorp en stad.

B) EcoDesign stoot erg veel en veelal meer ultrafijnstof uit

Moderne EcoDesign pellet- en houtkachels stoten weliswaar minder fijnstof uit maar veel en veelal meer ultrafijnstof volgens 3 overzichtsstudies3 4 5, tot wel 100 tot 700 miljoen deeltjes/cm³. De deeltjes worden kleiner. Dat is niet beter maar schadelijker omdat ultrafijnstof 5 keer meer in de longblaasjes terecht kan komen en in tegenstelling tot gewoon fijnstof ook in de bloedbaan en andere organen. Recent Iers onderzoek6 naar zogenaamde rookvrije en PM2,5 arme brandstoffen bevestigt het beeld dat een ‘betere’ verbranding leidt tot een twee tot drievoudige toename van het ultrafijnstof met veel hogere deposities in het longweefsel dan bij de niet-rookvrije brandstof.

De WHO7 adviseert een maximale ultrafijnstof concentratie gedurende één uur van 20.000 deeltjes/cm³. Dat betekent dat de houtrook uit EcoDesign kachels nog 5.500 tot 35.000 keer moet verdunnen met geheel schone lucht. Deens onderzoek8 meet bij buren van stokers in wijken met moderne warmte-terug-win-ventilatie veel hogere concentraties ultrafijnstof in huis (40.000/cm³) en op straat (20-60.000/cm³) dan tijdens de spits in de drukste straat in Kopenhagen (25.000/cm³). Ook in Duits onderzoek9 overschrijdt ultrafijnstof in 36% van de dagen de geadviseerde maximale concentratie van de WHO.

C) EcoDesign stoot meer PAK uit dan oude kachel en open haard

Moderne EcoDesign houtkachels stoten meer PAK uit dan oude houtkachels en open haarden, volgens de Engelse Ricardo Groep, in opdracht van de Engelse overheid (figuur 2). Ook bleken deze kachels alleen bij 15% vochtig hout minder PM2,5 uit te stoten, bij natter of droger hout juist meer. Dit heeft ertoe geleid dat de Engelse kachelbranche van de Engelse Reclame Autoriteit (ASA)10 geen reclame meer mag maken dat ‘EcoDesign houtkachels een significant lagere uitstoot hebben en efficiënter branden dan oude kachels of open haarden’. Dit is tevens verslagen in The Guardian11. Eerder onderzoek in Londen12 toonde aan dat roet uit houtstook – dat veel PAK bevat - verreweg de meeste extra sterfte laat zien, vergeleken met roet afkomstig uit het verkeer, ook in The Guardian13.

Uitstoot PAK
Figuur 2: Uitstoot PAK (g/GJ). Lichtblauw = EcoDesign houtkachel, blauw = middel oude houtkachel, licht groen = oude houtkachel, groen = open haard.

Bij figuur 2:

Volgens Ricardo:

  • Dry = 4% vocht
  • Seasoned = 15% vocht
  • Wet 25% vocht.

Ricardo meet bij ±1,2 kg hout, de nominale belasting, waarbij kachels het minst per warmte-eenheid uitstoten. Stokers stoken echter weinig nominaal volgens BeReal, zelfs bij pelletkachels slechts voor 10%. SINTEF/ RISE meten bij 2 kg hout al 2 keer zoveel uitstoot van fijnstof per warmte-eenheid (GJ) als bij nominaal en zij beoordelen ook 2 kg hout als vrij weinig.

De EU hanteert realistischer hoeveelheden hout voor de uitstoot, de zwarte stippen. Voor EcoDesign hanteert de EU de EcoDesign norm, met wel nominale houtbelasting..

Voor bronverwijzing zie: Ricardo14 ; BeReal15 ; SINTEF/ RISE16

D Kachelfilters worden ontraden, laten o.a. niet-gecondenseerd fijnstof en ultrafijnstof door

Kachelfilters blijken geen goede oplossing en worden aan de overheid als maatregel ontraden. Royal Haskoning17 ontraadt de katalysator (ABCAT) en Bureau Blauw18 de elektrostaat (ESP). Bij onvoldoende onderhoud vervuilen zij snel waardoor de werking afneemt en de ABCAT kan zelfs meer gaan uitstoten omdat de trek afneemt. Vanwege de lage temperaturen werkt de ABCAT niet bij het opstarten en laat dan het vele fijnstof door. De ESP werkt vooral bij elektrisch geladen zouten en veel minder bij ongeladen roetdeeltjes. Ook het nog niet gecondenseerde PM2,5 (60%) wordt door ABCAT en ESP niet gefilterd, evenals het ultrafijnstof, volgens een Engelse overzichtsstudie19. Zo bieden kachelfilters schijnzekerheid met het risico op frequenter stoken omdat men denkt dat het veilig is.

  1. https://www.omroepwest.nl/nieuws/4630759/kans-op-schoorsteenbrand-stijgt-enorm-door-gebruik-houtkachels-en-open-haarden en https://data.emissieregistratie.nl/top10 De 4,5% benzo(a)pyreen (BaP) bijdrage t.g.v. woningbranden door houtstook is bij de Emissieregistratie te berekenen door 1/3 BaP uitstoot uit woningbranden te delen door de totale BaP uitstoot: 70,97 kg / 1564,78 kg = 4,5% ↩︎

  2. https://www.scapeler.com/wp-content/uploads/2024/01/De-bijdrage-van-houtrook-aan-de-fijnstofconcentratie-in-de-leefomgeving_V1.0a.pdf (Conclusie pg 56) In een woonwijk met houtkachels nam in het stookseizoen het percentage PM2,5 (met benzo(a)pyreen en andere PAK) uit houtstook toe tot gemiddeld 50%. ↩︎

  3. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1364032119300012 (Highlights, pg 521 9e alinea, pg 522) Moderne houtkachels genereren meer nanodeeltjes (ultrafijnstof), 110 - 700 miljoen deeltjes/cm³ ↩︎

  4. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969723023689 (Highlights punt 4 en Abstract) ↩︎

  5. https://www.nature.com/articles/s41561-026-01942-1 ↩︎

  6. https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/20/smokeless-fuels-ultrafine-particles-embedded-lungs-study ↩︎

  7. https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228 (The Guidelines pg xix = 21) ↩︎

  8. https://greenglobalfuture.org/wp-content/uploads/2024/07/ggf-001-pollution-from-woodstove-final.pdf (pg 17-20) ↩︎

  9. https://ar.copernicus.org/articles/4/63/2026/ (3.5 en fig 9) Overschrijden ultrafijnstof WHO-grens woonwijk in DLD ↩︎

  10. https://www.asa.org.uk/rulings/stove-industry-alliance-ltd-a25-1292745-stove-industry-alliance-ltd.html De reclame wordt besproken bij Issue (3e kop) en de afwijzing bij Action (laatste kop) ↩︎

  11. https://www.theguardian.com/environment/2025/nov/06/misleading-uk-adverts-for-very-low-emission-wood-burning-stoves-banned ↩︎

  12. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749124014349 ↩︎

  13. https://www.theguardian.com/environment/article/2024/sep/06/deadly-impact-burning-wood-stoves-fireplaces-london-pollutionwatch ↩︎

  14. https://naei.energysecurity.gov.uk/sites/default/files/2025-02/Ricardo EFDSF Report_WP3_Issue4_FINAL_v2.pdf (pg 60) ↩︎

  15. https://cordis.europa.eu/project/id/606605/reporting (Kopje 10, halverwege) Pelletkachels worden 10% van de tijd nominaal gestookt. ↩︎

  16. https://hdl.handle.net/11250/3023912 (pg 6) Bij 2 kg hout 2x zoveel fijnstof per warmte eenheid als bij 1,3 kg hout. ↩︎

  17. https://open.overheid.nl/overheid/openbaarmakingen/api/v0/attachment/ronl-915635af9451173ea799099aa62b9608d8d743b6 (pg 69-70 en 25) ↩︎

  18. https://www.stateninformatie.provincie-utrecht.nl/Vergaderingen/Statencommissie-Milieu-en-Mobiliteit/2021/26-mei/13%3A30/2021MM53-02-1-Buro-Blauw-Maatregelen-particuliere-houtstook.pdf (pg 3) ↩︎

  19. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969723023689 (Abstract op 2/3 deel) UFPs were not found to be reduced by improved stoves, mineral additives, or small-scale electrostatic precipitators (ESP) ↩︎